ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬೈನ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ರಾಜ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರು ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅದರಂತೆ, ಹೊಸ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು 1934 ರಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ಚಾ ರಾಜನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಇದು ಮುಂಬೈನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶ ವಿಗ್ರಹವಾಯಿತು. ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ನವಸಾಚಾ ಗಣಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಹರಕೆ ಕೇಳಿದವರ ಮನೋಕಾಮನೆ ಪೂರೈಸುವ ಗಣೇಶ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಪ್ರತಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವಿಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಂಡಲ 93ನೇ ವರ್ಷದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ನಡೆದಿದೆ. ವಿಗ್ರಹ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2026ರಂದು ನಡೆದಿದೆ. ವಿಸರ್ಜನೆ ಅನಂತ ಚತುರ್ದಶಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2026ರಂದು ಗಿರ್ಗಾವ್ ಚೌಪಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ.
1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಲಾಲ್ಬಾಗ್–ಪರೇಲ್ ಪ್ರದೇಶ ಗಿರಂಗಾಂವ್ (ಗಿರಣಿಗಳ ಹಳ್ಳಿ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜವಳಿ ಗಿರಣಿಗಳಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಕೋಲಿ ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಚಾಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1932ರಲ್ಲಿ ಪೆರು ಚಾಲ್ ಬಳಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚಿತು. ಮೀನು, ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬಂತು. ಅವರು ಗಣೇಶನಿಗೆ ನವಸ ಮಾಡಿದರು:
ಕುಂವರ್ಜಿ ಜೇಠಾಭಾಯಿ ಶಾ, ಶ್ಯಾಮರಾವ್ ವಿಷ್ಣು ಬೋಧೆ, ವಿ.ಬಿ. ಕೊರಗಾಂವ್ಕರ್, ನಾಖವಾ ಕೊಕಮ್ ಮಾಮಾ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜಮೀನುದಾರ ರಜಾಬಾಯಿ ತಯ್ಯಬಾಲಿ ಭೂಮಿ ನೀಡಿದರು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ.
ಹರಕೆ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 1934ರಂದು ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಮೊದಲ ವಿಗ್ರಹ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು “ಲಾಲ್ಬಾಗ್ಚಾ ರಾಜಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ವಿಗ್ರಹದ ಮೂಲ ಭಂಗಿ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಎತ್ತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 14 ರಿಂದ 20 ಅಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಂಟಪದ ಥೀಮ್ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು. 1946ರಲ್ಲಿ ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರೂಪ, 1947ರಲ್ಲಿ ನೆಹರು, 1948ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ರೂಪದ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಇದ್ದವು. ನಂತರ ವಿಗ್ರಹದ ಮುಖ್ಯ ರೂಪ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.
ನವಸಾಚಾ ಗಣಪತಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ — ಉದ್ಯೋಗ, ಮದುವೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮನೆ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಶಸ್ಸು ಬೇಡುವವರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಮುದಾಯ ಉತ್ಸವ. ಇದು “ರಾಜರ ಗಣೇಶ” ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಗಣೇಶ. ಚರಣ ಸ್ಪರ್ಶ ದರ್ಶನ — ಕಾಲು ಮುಟ್ಟಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸರತಿ ಸಾಲು ಇರುತ್ತದೆ.
ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ನಟರು, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಬರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷ. ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮುಂಬೈನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಣೇಶ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸರತಿಗಳಿವೆ — ಮುಖ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚರಣ ಸ್ಪರ್ಶ ದರ್ಶನ. ವಾರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಪೂಜೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಲೈವ್ ದರ್ಶನ ಮಂಡಲದ YouTube, Instagram ಮತ್ತು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
