ಭಾರತದ ಜೈಲುಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷದಿಂದ ಜನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೈಲುಗಳು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶೇಕಡಾ 112.7 ತುಂಬಿದ್ದವು, 609 ಜೈಲುಗಳು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (ಎನ್ಸಿಆರ್ಬಿ) ಬುಧವಾರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.
ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಬಂಡಿ ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್, ದೇಶದ ಕಾರಾಗೃಹಗಳು 4,53,769 ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 5,11,542 ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಜೈಲುಗಳು ಅವುಗಳ ಅನುಮೋದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ 57,773 ಹೆಚ್ಚು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ, ದೆಹಲಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೈಲು ಭರ್ತಿ ದರವನ್ನು (ಶೇ. 194.6) ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ 10,026 ಕೈದಿಗಳ ಅನುಮತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದು, 19,512 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಘಾಲಯವು 860 ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 1,406 ಕೈದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶೇ. 163.5 ರಷ್ಟು ಜೈಲು ಭರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 3,629 ಕೈದಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ 5,383 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಶೇ. 148.3 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 30,644 ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ 45,092 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 27,110 ಮಂಜೂರಾದ ಸೀಟುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ 39,003 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶೇ. 147.1 ಮತ್ತು ಶೇ. 143.9 ರಷ್ಟು ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಕುರಿತ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಬಂಡಿ ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 3,71,440 ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸದನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ 968 ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತ (BNSS) ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 479 ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 436A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 627 ಅರ್ಹ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಉಳಿದ ಅರ್ಹ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ವರದಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿದರು.
ಜೈಲು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜೈಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಸಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸದನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಕಳೆದ ಐದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 608.6 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಸಚಿವರು ಹೇಳಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಕಾರಾಗೃಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಕಾರಾಗೃಹ ಭದ್ರತಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೈದಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೈದಿಗಳ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನು ನೆರವು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಳವಳಗಳ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರವು, ಈ ವಿಷಯಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಮಾನವೀಯ ಜೈಲು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ, ಕಾನೂನು ನೆರವು, ನಂತರದ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜೈಲು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೈದಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಯುಎನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕನಿಷ್ಠ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಜೈಲು ಕೈಪಿಡಿ, 2016 ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ.
