ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗ 52 ಚೀತಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 32 ಚೀತಾಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 49 ಕುನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿವೆ, ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ, ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ಎಂಟು ಕಾಡು ಚೀತಾಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯಾಣ ಈಗ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 2022 ರಂದು, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ಕರೆತಂದ ಎಂಟು ಕಾಡು ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕುನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವು ಅವುಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಹೊಸ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ನಡವಳಿಕೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮರುಪರಿಚಯದಿಂದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬದಲಾದಂತೆ ಆ ಕಲಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು.
1952 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ನಾಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ದೇಶದ ಭೂದೃಶ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ನಂತರ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕೆಲಸ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ ಈ ಕಳೆದುಹೋದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.
ವನ್ಯಜೀವಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿ ಚಿರತೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಿಂಕೆ, ಚಿಂಕಾರ, ಇಂಪಾಲಾ ಮತ್ತು ಗಸೆಲ್ಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುವ ಮೂಲಕ, ಚಿರತೆಗಳಂತಹ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೇಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ವಿಶಾಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಒಂದು ಪ್ರಭೇಧದ ಕಣ್ಮರೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಳವು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಈ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಟ್ರೋಫಿಕ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೇ ವರ್ಷವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮರಿಗಳ ಉಳಿವು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 13 ಮರಿಗಳು ಜನನದ ನಂತರ ಅವುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುಳಿದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಮರಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಇದನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ: ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ತರಲಾದ ಎಂಟು ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 22 ಮರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಬದುಕುಳಿದ ನಮೀಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚೀತಾಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂತತಿಯು 25 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 18, 2023 ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹನ್ನೆರಡು ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆ, 10 ಮರಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿವೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಬದುಕುಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಚೀತಾಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂತತಿಯು 18 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಮೂರನೇ ವರ್ಷವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ 2025 ರಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. 12 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಭೂದೃಶ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಆರಂಭಿಕ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡವು.
ಕುನೊದಲ್ಲಿರುವ 49 ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ 17 ತೆರೆದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 10 ಗಂಡು ಮತ್ತು ಏಳು ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಉಳಿದ 32 ಚೀತಾಗಳು ಮೃದು-ಬಿಡುಗಡೆ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಗಂಡು, ಎಂಟು ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 19 ಮರಿಗಳಿವೆ.
ಈ ಪುನರಾಗಮನವು ಕುನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂರು ಚೀತಾಗಳು ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಮೀಬಿಯಾದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯಾಣವು ಈಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.
ಈ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾದಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಚಿರತೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಭಾರತದ ಚಿರತೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ವಿವಿಧ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಚಿರತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಮೊದಲ ಎಂಟು ಚೀತಾಗಳು ಬಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 32 ಸೇರಿದಂತೆ 52 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ, ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
